De verschillende hersenfuncties en dementie: Complexe aandacht

In de allereerste module hebben we kort stilgestaan bij de verschillende hersenfuncties. Ik heb hier al enkele voorbeelden gegeven van welke hersenfuncties er zijn en wat er gemerkt kan worden in deze domeinen bij dementie.

In deze nieuwe blogserie ‘De verschillende hersenfuncties en dementie’ wil ik wat uitgebreider stilstaan bij de verschillende hersenfuncties die beschadigd kunnen raken bij dementie. 

Welke hersenfuncties zijn er? Waar zijn deze hersenfuncties verantwoordelijk voor? Wat zie je in deze functies bij mensen met dementie? En vooral: wat kan ik doen voor mijn naaste met dementie?

Om te beginnen vandaag met de complexe aandacht. Als we kijken naar het woord aandacht, wordt er in het woordenboek geschreven 'oplettendheid, de aandacht vestigen op'. Als we kijken naar de hersenfunctie van complexe aandacht, bestaat dit uit meerdere functies dan enkel oplettendheid. De complexe aandacht bestaat uit verschillende aspecten van aandacht. Zo valt hieronder de selectieve aandacht, verdeelde aandacht, volgehouden aandacht en de verwerkingssnelheid. 

Met de selectieve aandacht wordt bedoeld dat je je op één ding kan concentreren en de andere dingen in de omgeving kan negeren. Bijvoorbeeld, als je televisie kijkt en ondertussen wordt er aan de eettafel door jouw partner en kinderen gekletst, ben je in staat om het praten van je familie even ‘uit te zetten’. Je kunt daarom gemakkelijk je aandacht richten op het kijken van televisie, zonder dat je constant afgeleid wordt door de gesprekken van anderen. 

Als we het hebben over de verdeelde aandacht gaat het juist om het tegenovergestelde. Dit is als je tegelijkertijd op meerdere dingen kunt letten. Stel je voor dat je aan het koken bent en de telefoon gaat. Je kunt je aandacht dan verdelen tussen het koken en het ondertussen beantwoorden van de telefoon. 

De volgehouden aandacht betekent dat je langere tijd je focus kunt blijven houden op één ding zonder snel afgeleid te raken. Bijvoorbeeld als je de krant aan het lezen bent, kun je je aandacht erbij houden, zonder dat je steeds aan andere dingen denkt of iets anders gaat doen. 

De verwerkingssnelheid verwijst naar hoe snel je hersenen informatie kunnen verwerken en actie kunnen ondernemen op basis van deze informatie. Het heeft te maken met hoe snel we dingen begrijpen, reageren en taken uitvoeren. Bijvoorbeeld wanneer je een vraag krijgt tijdens een gesprek, speelt de verwerkingssnelheid een rol bij hoe snel je de vraag begrijpt, bedenkt wat je wilt zeggen en dan antwoord geeft. 

In het filmpje hieronder van Rijndam Revalidatie leggen ze het nogmaals beeldend uit. Dit filmpje is gemaakt voor mensen met hersenletsel, maar past in zekere zin ook bij de problemen die gezien worden bij dementie.

https://www.youtube.com/watch?v=s9jqXeYqE0k

Wat zien we terug in de complexe aandacht bij dementie, wanneer dit niet meer goed werkt?

Wanneer er problemen zijn in de selectieve aandacht, kan je terugzien dat iemand bijvoorbeeld zich niet meer kan concentreren op één taak. Zo heeft iemand met dementie mogelijk meer moeite met het volgen van een gesprek of met het lezen van een boek. 

In de verdeelde aandacht zie je dat iemand moeite krijgt met het uitvoeren van meerdere taken tegelijkertijd. Zoals bij het voorbeeld van hierboven kan het zo zijn dat wanneer de telefoon gaat als iemand aan het koken is, dat iemand met dementie in de war kan raken en kan vergeten wat hij of zij aan het doen was. 

Met de volgehouden aandacht kan worden gezien dat iemand met dementie niet gefocust kan blijven op een enkele taak zonder afgeleid te raken of interesse te verliezen. Dit heeft vaak invloed op het vermogen om taken af te ronden. 

In de verwerkingssnelheid wordt vaak gezien dat deze vermindert. Iemand met dementie heeft vaak meer tijd nodig om informatie te begrijpen, beslissingen te nemen en acties uit te voeren. Dit zorgt ervoor dat wordt opgemerkt door de omgeving dat iemand trager wordt en kan leiden tot frustratie. 

Tips en handvatten hoe je jouw naaste met problemen in de complexe aandacht kan ondersteunen: 

• Zorg voor een rustige omgeving, waarin jouw naaste niet snel afgeleid wordt door allerlei voorwerpen, geluiden of bewegingen om zich heen. 

• Vraag of anderen niet door elkaar willen praten, om jouw naaste met dementie de kans te geven om het gesprek beter te kunnen volgen. 

• Verlaag het tempo van het gesprek of de handeling die je uitvoert. 

• Soms helpt het om na een vraag tot 7 te tellen in je hoofd om zo jouw naaste met dementie de tijd te geven om te verwerken wat je gezegd hebt en een antwoord te bedenken.

• Bied jouw naaste regelmatig even een momentje rust. Het kan erg veel inspanning kosten om steeds de aandacht erbij te moeten houden.

• Wissel doe- en denkactiviteiten af. 

• Daarnaast kan je sturing en ondersteuning bieden door te helpen activiteiten op te delen, zodat jouw naaste met dementie maar één ding tegelijkertijd hoeft te doen. Bijvoorbeeld kan je vragen om eerst het tafelkleed op tafel te leggen, daarna de borden en daarna het bestek in plaats van te vragen om de tafel te dekken.

Wat zie jij terug in de complexe aandacht bij jouw naaste met dementie? Wat doe je om hem of haar hierbij te helpen? Laat het weten in de reacties hieronder!