Gedragsverandering door Euforie

Wanneer we aan dementie denken, komen vaak negatieve beelden naar voren, bijvoorbeeld van verwarring, geheugenverlies en misschien zelfs verdriet of frustratie. Toch kan dementie ook momenten van onverwachte blijdschap brengen. Dit fenomeen, euforie genoemd, komt niet vaak voor en kan voor de omgeving verwarrend zijn. Wat is euforie bij dementie precies, hoe ontstaat het, en hoe kun je hier het beste mee omgaan? In deze blog duiken we daar samen wat dieper in!

Wat is euforie bij dementie?

Euforie is een intense vorm van blijdschap of opwinding, vaak zonder dat er een duidelijke reden voor is. Bij mensen met dementie kan dit soms voorkomen door de manier waarop de hersenen veranderen. Waar iemand zonder dementie blij wordt van bijvoorbeeld een leuke gebeurtenis, kunnen mensen met dementie euforie ervaren in situaties die voor anderen heel alledaags zijn. Dit komt doordat bepaalde delen van de hersenen, die emoties en gedrag sturen, aangetast worden door de ziekte. Hierdoor wordt de manier waarop emoties beleefd worden, soms heel anders.

Stel je voor dat je moeder, die al een tijdje dementie heeft, rustig in de woonkamer zit. Ze kijkt naar een oude foto van vroeger en begint opeens te hard en uitbundig te lachen, alsof ze iets heel grappigs ziet. Haar blijdschap lijkt uit het niets te komen, maar voor haar voelt het echt. Ze kan zelfs zo vrolijk worden dat ze wil dansen of zingen. Voor jou als omstander kan dit vreemd of onverwacht zijn, omdat je weet dat er niets nieuws of bijzonders aan de hand is. Nu is dit thuis nog niet zo erg, maar als je in een openbare ruimte bent, zoals een restaurant of supermarkt, kan dit wat ongemakkelijk aanvoelen.

Dit soort momenten kunnen soms kort duren, maar ze kunnen ook een tijdje aanhouden. Voor de persoon met dementie voelt de euforie heel intens, ook al lijkt de situatie voor anderen niet bijzonder. Zo’n moment kan variëren van een brede glimlach tot uitbundig lachen en zelfs springen van vreugde. Hoewel dit in eerste instantie verwarrend kan zijn, is het een kans om even mee te gaan in hun vreugde en te genieten van hun oprechte blijdschap.

Hoe wordt dit dan veroorzaakt in de hersenen, hoor ik je denken?

Euforie bij dementie wordt veroorzaakt door veranderingen in de hersenen. Dementie tast verschillende delen van de hersenen aan, waaronder de frontale en temporale kwabben. Deze gebieden zijn verantwoordelijk voor het regelen van emoties, gedrag en sociaal inzicht. Bij vormen van dementie zoals frontotemporale dementie (FTD), waarbij deze hersengebieden zwaar worden aangetast, kunnen mensen vaak veranderingen in hun gedrag en emoties vertonen. Ze kunnen bijvoorbeeld snel wisselen tussen gevoelens van verdriet, blijdschap of boosheid.

Een andere mogelijke oorzaak van euforie is dat de hersenen niet meer in staat zijn om prikkels op de juiste manier te verwerken. Een simpele gebeurtenis kan daardoor voor iemand met dementie overweldigend positief voelen. Een zonnestraal die door het raam schijnt of het geluid van een vogel in de tuin kan bij hen een gevoel van vreugde of euforie opwekken, terwijl deze dingen voor de meeste mensen als heel normaal worden gezien.

Hoe ga je met euforie bij dementie om?

Voor naasten en verzorgers kan euforie soms lastig te begrijpen zijn. Je verwacht dat iemand met dementie vaker momenten van verwarring, angst of verdriet heeft, maar opeens kan diezelfde persoon intens gelukkig zijn zonder duidelijke reden. Het is belangrijk om te beseffen dat, hoewel dementie veel functies en emoties kan aantasten, het vermogen om vreugde te voelen niet helemaal verdwijnt. Deze momenten van vreugde, ook al zijn ze misschien ongewoon of misplaatst, kunnen heel waardevol zijn voor de persoon met dementie én hun omgeving. Enkele tips en handvatten:

• In plaats van te proberen de blijdschap te begrijpen of te rationaliseren, kun je het beste gewoon meedoen. Als iemand met dementie een euforisch moment heeft, probeer dan samen te genieten. Lach mee, stel vragen over wat hen zo blij maakt, of geniet stilletjes van het moment. Dit kan een waardevolle manier zijn om jullie band te versterken in het ziekteproces en samen vreugde te ervaren, hoe kort dat moment ook is.

• Euforische momenten kunnen dus ook een kans bieden om een positieve verbinding te maken. Misschien kun je samen iets leuks doen, zoals een spelletje spelen, muziek luisteren of een wandeling maken. Zo kun je het gevoel van vreugde verlengen en samen genieten van een positieve ervaring.

• Soms kan euforie leiden tot impulsief gedrag. Mensen kunnen bijvoorbeeld plotseling opstaan, gaan dansen of zelfs dingen doen die onveilig zijn, zoals snel door het huis lopen. Zorg ervoor dat ze veilig blijven, zonder het euforische gevoel te verstoren. Zeg bijvoorbeeld rustig: “Laten we samen gaan dansen” en begeleid ze voorzichtig.

• Na een euforisch moment kan iemand zich plotseling weer verward of moe voelen. Dit is normaal. Probeer kalm en geduldig te blijven, en bied emotionele steun als dat nodig is. Het is ook goed om te weten dat euforie snel kan omslaan in een andere emotie, zoals verdriet of boosheid. Dit hoort bij de emotionele schommelingen die dementie kan veroorzaken.

Hoewel euforie niet vaak wordt besproken als het gaat over dementie, is het een belangrijk aspect van de ziekte dat ons iets belangrijks kan leren. Dementie gaat vaak gepaard met verlies – van herinneringen, vaardigheden en soms zelfs van identiteit. Toch laat euforie zien dat, zelfs te midden van deze verliezen, er momenten van (intense) vreugde kunnen zijn. Deze momenten herinneren ons eraan dat mensen met dementie nog steeds emoties kunnen ervaren die hun wereld even lichter en vrolijker maken.

Of het nu gaat om het zien van een vogel in de tuin of het horen van een bekend liedje, euforie biedt ons de mogelijkheid om een lichtpuntje te zien in de duisternis van dementie. Door deze momenten te omarmen, kunnen we zowel de persoon met dementie als onszelf helpen om beter om te gaan met de complexiteit van de ziekte – en zelfs te genieten van de onverwachte momenten van blijdschap die soms opduiken.

Zie jij de momenten van (intense) vreugde terug bij jouw naaste met dementie? Hoe ga je hiermee om? Laat het weten in de reacties hieronder!