Plotse verwardheid: Is er sprake van een delier?

In de vorige blogs en in de modules heb ik het al eerder gehad over plotselinge verwardheid en sprak ik daarbij ook over de term 'delier'. In deze blog wil ik daar wat dieper op ingaan, zodat ik wat beter uit kan leggen wat dit inhoudt, welke symptomen je ziet en hoe je deze plotse verwardheid behandelt.

Een delier is een verwardheid die plotseling optreedt. Vaak zien we bij mensen met dementie dat zij meer risico lopen op een delier, omdat de hersenen beschadigd zijn en minder goed werken. Factoren die een delier uitlokken kunnen lichamelijke ziekten of aandoeningen zijn. Denk hierbij aan koorts, een (urineweg)infectie of obstipatie. Ook alcoholgebruik of medicijngebruik kan een delier veroorzaken.

Hoe ziet een delier er dan uit? Wat merk ik als naaste?

Meneer Pieters woont in een aanleunwoning en krijgt dagelijks thuiszorg voor hulp bij het wassen en aankleden. Hij heeft last van vasculaire dementie en heeft al zijn hele leven last gehad van obstipatie. Hij moet goed letten op dat hij voldoende vezels eet en drinkt, anders is de kans groot dat hij weer geobstipeerd raakt.

De thuiszorg merkt sinds twee dagen op dat hij minder goed voor zichzelf zorgt en minder lijkt te eten en drinken. De glazen thee staan nog op het aanrecht en de zak met boterhammen op tafel blijft even vol. Dit is niets voor hem. Wanneer ze ernaar vragen bij meneer Pieters, wuift hij hun zorgen weg.

De volgende dag is meneer Pieters plotseling erg afwezig. Hij ligt nog in bed als de thuiszorg komt, terwijl hij altijd al in de stoel te wachten zat. Hij is wat moeilijker wakker te krijgen en lijkt suf. Meneer Pieters weet niet goed wat er van hem verwacht wordt tijdens het wassen en aankleden en vertelt een onsamenhangend verhaal over werklui die op het dak een nieuwe brug aan het bouwen zijn naar de overkant van de straat.

Meneer Pieters heeft waarschijnlijk door de obstipatie een delier ontwikkeld.

Er zijn twee verschillende uitingsvormen bij een delier, een delier waarbij veel onrust op de voorgrond staat en een 'stil' delier, waarbij iemand erg apathisch kan zijn. Het UKON (Universitair Kennisnetwerk Ouderenzorg Nijmegen) heeft hier een filmpje over gemaakt, wat mogelijk zorgt voor iets meer verbeelding.

https://www.youtube.com/watch?v=U1zRzWfbass

Symptomen die je kan zien bij een delier:

• Onrust of juist erg rustig zijn (stil/apathisch delier);

• Moeite met het voeren van een gesprek;

• Problemen in de oriëntatie in tijd en plaats (waardoor je bijvoorbeeld niet weet waar je bent);

• Geheugenproblemen (meer dan normaal);

• Verminderde aandacht en concentratie, waardoor iemand vaak is afgeleid;

• Moeite met plannen en organiseren (meer dan normaal), waardoor bijvoorbeeld het wassen, aankleden en eten/drinken moeilijker gaat dan voorheen;

• De wereld om je heen minder goed begrijpen;

• Angstige gevoelens, of juist achterdocht of agressie;

• Omdraaien van dag- en nachtritme, waardoor iemand 's nachts wakker is en rondloopt;

• Wanen en hallucinaties (zie hiervoor ook de aparte blogs);

• Sterke wisselingen in de symptomen, waardoor het ziektebeeld van uur tot uur erg kan veranderen.

De symptomen van een delier komen erg overeen met de symptomen van dementie. Het onderscheid kan je maken in dat een delier vaak acuut optreedt, terwijl je bij bijvoorbeeld een Alzheimer dementie ziet dat deze symptomen geleidelijk ontstaan en langzaam verergeren.

Het beloop is daarnaast wisselend bijna per uur, waarbij de symptomen 's avonds en 's nachts vaak heviger zijn. Het beloop van dementie is vaak wat stabieler.

Daarnaast is een groot onderscheid het bewustzijn. Dit houdt in of iemand alert is, in het hier en nu, of suf is, steeds in slaap valt en niet goed doorheeft wat er in de omgeving gebeurt. Bij dementie zie je vaak dat het bewustzijn normaal is, iemand is nog steeds helder en alert, terwijl je bij een delier vaak ziet dat er problemen zijn in het bewustzijn.

Het is met name goed om het functioneren te vergelijken met hoe het eerst was. Jij als naaste of mantelzorger weet dit vaak het allerbest en kan dit verduidelijken aan de huisarts en/of psycholoog.

Wat kan je doen als naaste van iemand met dementie met een delier?

Stap 1 is altijd zo spoedig mogelijk de arts inschakelen. Het is belangrijk, om erger te voorkomen, dat hij of zij de lichamelijke oorzaak achterhaalt en zo snel mogelijk de oorzaak behandelt. Indien nodig kan de huisarts ook tijdelijk rustgevende medicatie geven wanneer de onrust, achterdocht of agressie onhanteerbaar is.

Adviezen voor de benadering:

• Zorg dat je naaste niet alleen blijft.

• Let erop dat je naaste voldoende blijft eten en drinken.

• Kijk of jouw naaste gebruik maakt van zijn of haar bril, gehoorapparaten of horloge. Probeer dit aan te bieden, indien niet zo, om verdere veroorzakers van onrust en/of achterdocht te voorkomen.

• Kom wat vaker op bezoek. Het zien van vertrouwde mensen kan een gevoel van veiligheid bieden.

• Stem bezoek op elkaar af. Te veel bezoek (tegelijkertijd) kan ook voor extra onrust zorgen.

• Bied duidelijkheid door te zeggen wie je bent en waarom je komt.

• Spreek rustig en in korte, duidelijke zinnen. Stel niet te veel vragen tegelijkertijd.

• Wacht totdat iemand helder is, om de situatie uit te leggen. Bij onrust, achterdocht of agressie kan dit soms averechts werken.

• Ga niet mee in hallucinaties en wanen (zie hiervoor ook de aparte blogs), maar ga er ook niet tegenin. Het belangrijkste is dat je naaste zich gezien en gehoord voelt. Probeer de inhoud links te laten liggen.

• Je hoeft niet steeds te praten, soms is het ook al fijn dat je er bent.

Na het delier kan het zo zijn dat jouw naaste nog enkele weken of maanden last blijft houden van restverschijnselen. Sommige mensen herinneren niets meer van het delier, anderen kunnen het nog wel herinneren, wat ook kan leiden tot schaamte en angst. Blijf hier samen over praten.

Bronnen: UKON, Dementie - Hoe ga je ermee om?, Thuisarts.nl, Hersenstichting, Richtlijn Delier bij Volwassenen en Ouderen (NVKG)